Tháng 6 năm 1967, Mùa Hè Tình Yêu.

Âm nhạc, các loại cỏ gây ảo giác, tự do tình dục, tự do sáng tạo, chính trị… hòa quyện với nhau tạo thành giá trị văn hóa hippie.

Liên hoan Monterey Pop Festival, khởi nguồn từ buổi tập trung ngoài trời Human Be-In của dân hippie tại công viên Cổng Vàng vào đầu tháng 1-1967, lần đầu tiên giới thiệu thứ nhạc rock lạ lẫm đến trong một sự kiện quy mô lớn. Phong trào phản-văn hóa hippie trở thành tiếng nói, tư tưởng, âm thanh chủ đạo của giới trẻ thời điểm đó.

Những tín đồ hippie sống cộng đồng ở New York, làm tình ở Los Angeles, hút cỏ ở Seattle, biểu tình chống chiến tranh ở Washington D.C. và đàn ca trên những chiếc housetrucker trên đường dài đến San Francisco, thánh địa thực sự của phong trào hippie lúc bấy giờ.

Trong bộ phim Forrest Gump, khi nhân vật chính cùng tên chia tay cô bạn gái hippie của mình, những giai điệu của bài hát được sáng tác dành tặng cho Mùa Hè Tình Yêu cũng bắt đầu vang lên…

If you’re going to San Francisco
Be sure to wear some flowers in your hair
If you’re going to San Francisco
You’re gonna meet some gentle people there

For those who come to San Francisco
Summertime will be a love-in there
In the streets of San Francisco
Gentle people with flowers in their hair

All across the nation such a strange vibration
People in motion
There’s a whole generation with a new explanation
People in motion, people in motion

Những đóa hoa cài trên tóc trở thành biểu trưng của dân hippie giữa thành phố chênh vênh giữa trời và biển ấy, để rồi ba ngày diễn của Woodstock Festival vào mùa hè năm 1969 đã mãi mãi thay đổi thế giới hiện tại.

———

Một ngày u ám nhiều gió giữa tháng 12, tôi đến thăm San Francisco với tư cách một người lạ, một khách du lịch mới toanh trong hàng đoàn khách vẫn đổ về San Fran từng ngày.

Đoạn đường từ San Jose lên San Francisco mất khoảng 1 tiếng rưỡi chạy xe, và những tối thức khuya trước đó đã khiến tôi gà gật trong suốt chặng đường đi, và khi mở mắt ra, những building chen chúc náo nhiệt của khu downtown đã báo hiệu cho tôi điểm đến của cuộc hành trình.

Wake me up in San Francisco
That’s the place where I belong
…

Hầu như ngay lập tức, tôi có giao cảm rằng mình sẽ yêu thành phố cảng này như cách mình đã say đắm Đà Lạt vậy. Tôi yêu những khu phố, yêu các chuyến tàu điện ngang dọc mắc cửi giữa lòng thành phố, những building cao tầng nhộn nhịp, những khu phố cổ mang bản sắc riêng của từng nền văn hóa, những chiếc xe hơi đậu chông chênh đến ghê người…

Tôi không yêu Đà Lạt vì một cô gái nào, hay một kỷ niệm đặc biệt sâu sắc nào đó. Đơn giản cảm giác lang thang trong cái rét lạnh giữa những khu phố cổ của một thành phố chênh vênh giữa trời và đất đã khiến tôi lưu luyến thành phố hoa không dừng.

I got the blues when my baby left me
By the San Francisco Bay,
Ocean liner, gone so far away.
Didn’t mean to treat her so bad,
Best girl I ever has had.
Made me cry, like to make me die,
Wanna lay down and die.

Cảm giác đó, trở lại mạnh mẽ khi tôi lang thang từ con dốc đứng dọc đường Broadway thả dài xuống khu bến cảng. Những cột buồm dựng sát nhau lô nhô chi chít như bậc nối tiếp của những building chi chít đan ngang dọc khắp thành phố.

Quay đầu ngược hướng những ồn ào xô bồ đó, cuối cùng chỉ còn lại một màu xanh xám của biển và sương trộn lẫn đến mịt mù…

I’m sittin’ on the dock of the bay
Watching the tide roll away
Ooo, I’m just sittin’ on the dock of the bay
Wastin’ time

I left my home in Georgia
Headed for the ‘Frisco bay
‘Cause I’ve had nothing to live for
And look like nothin’s gonna come my way

Tôi bước nhanh theo những phố nghiêng, nằm xoài ra để chụp đường lên trời, ghé ăn một nhà hàng truyền thống ở Chinatown, đi lạc trong một con hẻm của khu phố Ý, hít thở không khí biển mằn mặn lạnh ngắt khi đứng ở Vista Point.
Như vậy đã đủ để gọi San Fran là thành phố của-tôi chưa?

Every day so caffeinated
I wish they were Golden Gated
Fillmore couldn’t feel more miles away
So wrap me up return to sender
lets forget this five year bender
Take me to my city by the bay!

Chưa! Làm sao tôi có thể giả vờ được mình là một người San Fran chính gốc, nói tiếng Mỹ thoang thoảng accent tiếng Ý, làm sao tự tin cầm lái và đậu xe ở những khu phố khó nhất trần gian, tưởng chừng chỉ cần đẩy nhẹ một chiếc đầu phố là cả dãy xe lật nhào lăn lóc như những quân domino la liệt?

Hay nói cách khác, dẫu San Fran có để lại ấn tượng mạnh mẽ với tôi như thế nào, tôi cũng không thể yêu và cảm San Fran như một người bản xứ. Ví như Đà Lạt, dẫu tôi có ghé đến hàng trăm lần, đi mòn những lối hẻm của ĐL, tôi vẫn chỉ là khách quen của thành phố hiếu khách này.

Cần nhiều hơn một trái tim để yêu và gắn bó với một nơi chốn, như một band nhạc chẳng cần phải ghé SF để hát lên những vần điệu “lạc lõng” về thành phố này

Fake Tales of San Francisco
Echo through the air
And there’s a few bored faces at the back
All wishing they weren’t there

Có cảm giác như đứng ở bất kỳ con phố nào của San Francisco nhìn về phía Bắc đều thấy dải cầu màu đỏ luôn ẩn hiện trong những lớp sương dày đặc của Bắc California. Với điều kiện thời tiết như vậy, đứng ở bên này cầu thật khó nhìn thấy bờ bên kia, cây cầu như vươn ra từ một xứ sở khác đằng sau lớp mây mù…

There’s Brooklyn Bridge, London Bridge
and the Bridge of San Luis Rey
But the only bridge that’s a real ‘gone bridge,
is the bridge across the bay

Tôi đi SF vào khoảng thời gian Giáng Sinh gần cận kề nên màu sắc của SF dường như cũng tươi hơn với màu xanh của lá và màu đỏ của không khí Giáng Sinhchứ không tái xám như đám sương mù lơ lửng trên đầu như lúc nào cũng chực chờ ập xuống nhuộm cả thành phố trong một lớp áo màu xám đục.

Khu phố Tàu ở SF cũng đông đúc và chật chội, cũng xếp san sát các nhà hàng Dim Sum xen kẽ với các cửa hàng giặt tẩy, cũng bụi bặm và dơ bẩn như mọi khu phố Tàu khác trên thế giới.
Trong một nhà hàng có vẻ khang trang và sạch sẽ nhất mà tôi tìm được, tôi đã thưởng thức tô mì hoành thánh ngon nhất của mình kể từ khi thay đổi mạnh mẽcuộc sống của mình, và trong một thoáng, cảm giác mình như đang sì sụp trong một quán màn thầu ở Chợ Lớn…

Christmas in San Francisco
Looking like some fairy land
People with gifts in the crispy air
Giving old Saint Nick a hand

Let’s take a peek in Chinatown
Eating lychee nuts and barbecued boar
What can you say about the Golden Gate
That hasn’t been said before

Trên đường về, tôi có dịp ghé thăm thung lũng Napa, một trong những lò rượu nho nổi tiếng nhất thế giới. Không khí lạnh của mùa đông làm những dây nho đen sắt lại, mất đi vẻ trù phú xanh tươi vốn có của vùng đất này, nhưng khi chạy trên xe, những cánh đồng ruộng nho bạt ngàn cách đều nhau tăm tắp bật qua mắt như những khung hình tĩnh của một máy quay cổ vẫn khiến lòng dấy lên niềm xôn xao khó tả…

And now I feel the ever after
Over red wine on the eve of summer
The buzz, the buzz of the city
As we settle in it’s majesty
I, I know what you did
Like a boy of summer gives his first kiss

Tháng 7 năm 1891, trong chuyến ngao du của mình tới Việt Nam, nhà vi trùng học người Pháp gốc Thụy Sỹ mang tên Alexandre Yersin đặt những bước chân đầu tiên đến vùng đất trung nguyên hoang vắng với những ngọn thác hùng vĩ và nhanh chóng yêu say đắm mảnh đất này, mà sau này được biết đến với tên Đà Lạt.

Tháng 7 năm 1846, trong cuộc chiến tranh Mỹ - Mexico, đại tá hải quân John B. Montgomery khẳng định chủ quyền vùng đất Yerba Buena thuộc về Hợp Chủng Quốc. Một năm sau đó, Mexico chính thức nhượng chủ quyền vùng đất đó cho Mỹ, và Yerba Buena được đổi tên thành San Francisco.

Kể từ đó, dẫu vẫn giữ được những nét kiến trúc và văn hóa đặc trưng của mình, cả hai thành phố Đà Lạt và San Francisco đều thay da đổi thịt mạnh mẽ…

We built this city, we built this city on rock and roll
Built this city, we built this city on rock and roll

Say you don’t know me or recognize my face
Say you don’t care who goes to that kind of place
Knee deep in the hoopla sinking in your fight
Too many runaways eating up the night

Để rồi sau này, những người con thành phố dù lập nghiệp ở bất cứ phương trời nào, vẫn khắc khoải vọng về vùng đất nơi mình sinh ra lớn lên, để rồi mỗi khi mỏi gối chồn chân, nhịp chân lại dẫn về thành phố thân thương ấy.

Hoài cảm đó, làm sao một khách vãng lai dễ bề thấu hiểu…

When the lights go down in the City
And the sun shines on the bay
I want to be there in my City
ooh, ooh

So you think you’re lonely
Well my friend I’m lonely too
I want to get back to my City by the bay
ooh, ooh

It’s sad, oh there’s been mornings out on the
road without you,
Without your charms,
Ooh, my, my, my

Năm 1906, một trận động đất 7.8 độ Richter đã phá hủy hầu như toàn bộ thành phố San Francisco. Từ những tàn tích còn lại, người dân SF đã xây dựng lại được một SF mới như ngày hôm nay.
Trong bộ phim “San Francisco” với các diễn viên tên tuổi Clark Gable, Jeannette McDonald, Spencer Tracy… được thực hiện 30 năm sau và dựa trên sự kiện này, ca khúc cùng tên do nhân vật Mary (vai của Jeannette) thể hiện trong phim được lặp đi lặp lại liên tục và trở thành bài hát biểu trưng cho những người sống sót sau trận động đất, của một thành phố San Fran lại tiếp tục hồi sinh từ tro tàn.
Kể từ đó, bài hát trở thành ca khúc chủ đề trong mỗi dịp thành phố SF tổ chức lễ tưởng niệm trận động đất, và cùng với nó, phần thể hiện của Jeannette cũng trở nên bất tử.

I never will forget Jeanette MacDonald:
Just to think of her, it gives my heart a bang
I never will forget how that brave Jeanette
Just stood there in the ruins and sang, and sang:

San Francisco, open your golden gate
You’ll let nobody wait outside your door
San Francisco, here comes your wandering one
Saying, “I’ll wander no more”

Other places only make me love you best
Say that you’re the one in all the Golden West
San Francisco, here comes your wandering one
Never to roam again, never to roam again

Cùng với ca khúc do Jeannett thể hiện, ca khúc I Left My Heart in San Francisco được chọn là một trong hai ca khúc chính thức của thành phố năng động này.
Được thể hiện bởi một người New York chính gốc, Tony Bennett, ca khúc chính là tiếng lòng của những người trót lỡ một lần ghé thăm và lưu luyến bến cảng trắng xóa buồm, trót yêu những dãy phố nhấp nhô được xây dựng trên thành phố của bảy ngọn đồi (Telegraph Hill, Nob Hill, Russian Hill, Rincon Hill, Mount Sutro, Twin Peaks và Mount Davidson), yêu cả hệ thống xe điện chằng chịt ở khu downtown, và yêu cả con người ở đó…

Những thành phố hoa lệ cũng sẽ chỉ là những điểm dừng trên con đường dài tôi đi…

The loveliness of Paris
Seems somehow sadly gay
The glory that was Rome
Is of another day
I’ve been terribly alone
And forgotten in Manhattan
I’m going home to my city by the bay.

I left my heart in San Francisco
High on a hill, it calls to me.
To be where little cable cars
Climb halfway to the stars!
The morning fog may chill the air
I don’t care!
My love waits there in San Francisco
Above the blue and windy sea
When I come home to you, San Francisco,
Your golden sun will shine for me!

…vì tôi đã để lại con tim nơi San Francisco mất rồi.

20091231.

———
 

Bài viết có sử dụng lời bài hát trong các phần trình diễn của Scott McKenzie, The Welcome Matt, Journeys, Tony Bennett, Rufus Wainwright, Vanessa Carlton, Vic Damone, Arctic Monkeys, Peter, Paul and Mary, Train, Michael Bolton.

GS